Ο Χρίστος Μπελλές γεννήθηκε στη Χίο, είναι Καθηγητής Πανεπιστημίου-Ιστορικός, Ποιητής, Πεζογράφος. Είναι Πρόεδρος Διοικούσας Επιτροπής του «Διεθνούς Κέντρου Παιδείας και Πολιτισμού «ΙΩΝΙΑ», καθώς και του Ελεύθερου Πανεπιστημίου «Ιωνία». Το συγγραφικό του έργο απαρτίζεται:
α) από 17 Ιστορικά Βιβλία, εκ των οποίων τα 11 αποτελούν πρωτότυπες διεθνώς ιστορικές μονογραφίες, καθώς και πλήθος άλλων σημαντικών μελετών και επιστημονικών άρθρων δημοσιευμένων σε σπουδαία και έγκριτα περιοδικά, ελληνικά και ξένα. Έχει συμμετάσχει σε πολλά επιστημονικά συνέδρια ελληνικά και ξένα.
β) από 9 Ποιητικές Συλλογές (Άρκυες, Φρυκτωρία, Χιμαιρικό σεργιάνι, Αίμα πινελιά, Γνόφος, Ίμερος, Δηιάνειρα, Διοτίμα, Μυρτώ).
Το έργο του έχει αποσπάσει πολλές Εθνικές, Πανευρωπαϊκές και Διεθνείς Βραβεύσεις, η δε Ποίησή του αποτελεί σταθμό και συνέχεια της λαμπρής ποίησης των μεγάλων ποιητών σε Εθνικό και Διεθνές πλαίσιο…
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Κ Α - Β Ι Β Λ Ι Α
Έτος έκδοσης: 2006
«ΤΟ ΝΗΣΙ ΜΑΣΤΙΧΑ»
… χάρη στο μοναδικό προνόμιο της «Χίας γης» να παράγει το προϊόν της μαστίχας,το νησί είχε πολλούς εραστές-κατακτητές, κύρια Ιταλούς (Ενετούς, Πιζάτες, Γενουάτες), που υστερόβουλα ζητούσαν μια θέση στην καρδιά του.
Πρόκειται για το προϊόν που διεκδικεί, διεθνώς, τα πρωτεία, όσον αφορά στο μακροχρόνιο της ιστορίας του, που πηγάζει απ’ τον Ηρόδοτο (5ος π.Χ. αιώνας) και συνεχίζει στις μέρες μας. Το προϊόνπου καθόρισε την οικονομική, πολιτική, παραδοσιακή και κοινωνική, γενικά, ζωή του νησιού. Το προϊόνπου, όσον αφορά στους λαούς της Ανατολής, συνδέθηκε με τα ήθη κι έθιμά, τις παραδόσεις, ακόμα και μ’ αυτό τον τρόπο ζωής τους. Το προϊόνπου, οι από την αρχαιότητα γνωστές θεραπευτικές ιδιότητες του (κατά Ιπποκράτη, Θεόφραστο, Πλίνιο, Διοσκουρίδη, Γαληνό κ.ά.) βρίσκουν σήμερα την πλήρη επαλήθευσή τους. Το προϊόν που αποτέλεσε το κύριο συστατικό ταρίχευσης των νεκρών στην Αίγυπτο. Το προϊόν που έχει χαρακτηρισθεί ΠΟΠ από το 1997.
Έτος έκδοσης: 2008
«MASTIHA ISLAND»
… Thanks to the unique privilege of ‘Chian land’ to produce the mastic product, the island had many lovers-conquerors, primarily Italians (Venetians, Pisans, Genoese), who cunningly sought a place in its heart.
It is a product that claims international primacy regarding the longevity of its history, which dates back to Herodotus (5th century BC) and continues to this day. A product that shaped the economic, political, traditional, and social life of the island in general. A product that, for the peoples of the East, became intertwined with their customs and traditions, even with their way of life. A product whose therapeutic properties, known since antiquity (according to Hippocrates, Theophrastus, Pliny, Dioscorides, Galen, and others), are fully validated today. A product that was the main ingredient in the embalming of the dead in Egypt. A product that has been designated as a PDO (Protected Designation of Origin) since 1997.
Έτος έκδοσης: 1998
Τόμος Α'
ΑΙΓΑΙΟ – ΧΙΟΣ
ΒΥΖΑΝΤΙΟ – ΦΡΑΓΚΟΚΡΑΤΙΑ (1204-1329)
Η παρούσα εργασία έχει σαν χρονική αφετηρία το 1204 – έτος κατάλυσης και άγριας λεηλάτησης της Κωνσταντινουπόλεως από τους Φράγκους της Δ΄ Σταυροφορίας – και χρονικό πέρας το 1329, έτος κατάλυσης της δυναστείας των Γενουατών Zaccaria που εκμεταλλεύονταν στυγνά το νησί της Χίου. Σ΄ αυτό το χρονικό διάστημα καταγράφονται τα επακόλουθα της Δ΄Σταυροφορίας για τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία γενικά, το Αιγαίο και τη Χίο ειδικά, όπως και τη λεκάνη της Μεσογείου, αφού εκεί ήταν το πεδίο δράσης των πρωταγωνιστών Βυζαντινών και Δυτικών, κύρια Βενετών και Γενουατών, στην προκείμενη περίπτωση. Καταγράφονται και σταθμίζονται τα επακόλουθα των εμπορικών προνομίων που αφειδώλευτα παρείχαν στους Φράγκους (Δυτικούς) οι βυζαντινοί αυτοκράτορες, αρχής γενομένης από το Βασίλειο το Βουλγαροκτόνο. Εξιστορείται η παλινόρθωση (1261) και ο ρόλος των νέων πρωταγωνιστών Γενουατών στην επικράτεια, το Αιγαίο, τη Χίο και τέλος ο βίος και η πολιτεία των Γενουηνσίων δυναστών πριγκίπων Zaccaria.
Έτος έκδοσης: 1998
Τόμος Β'
ΑΙΓΑΙΟ – ΧΙΟΣ
ΒΥΖΑΝΤΙΟ – ΦΡΑΓΚΟΚΡΑΤΙΑ (1204-1329)
Η παρούσα εργασία έχει σανχρονική αφετηρία το 1204 – έτος κατάλυσης και άγριας λεηλάτησης της Κωνσταντινουπόλεως από τους Φράγκους της Δ΄ Σταυροφορίας – καιχρονικό πέρας το 1329, έτος κατάλυσης της δυναστείας των Γενουατών Zaccaria που εκμεταλλεύονταν στυγνά το νησί της Χίου.
Όσον αφορά στα νησιά του Αιγαίου, γνωστού γενικά σαν Ρωμανία, οι Φράγκοι κατακτητές – δυνάστες, Βενετοί και Γενουάτες κύρια, προσπάθησαν να τα κατακτήσουν, να τα ελέγξουν και να τα εκμεταλλευτούν οικονομικά με τους γιους των πλουσίων οικογενειών τους (δυναστείες). Τέτοιες διαφορετικές δυναστείες υπήρξαν περισσότερες από τριάντα στη διάρκεια της φραγκικής κατοχής στο αρχιπέλαγος.
Έτος έκδοσης: 1999
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΧΙΟΥ (992 – 1346)
ΕΠΙ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ΚΑΙ ΦΡΑΓΚΟΚΡΑΤΙΑΣ
Η Ιστορία προίκισε αφειδώλευτα και αδιάλειπτα τη Χίο με προνόμια και της χάρισε «πρωτιές» στην ευτυχία όσο και τη θλίψη, στην ανάπτυξη όσο και την καταστροφή, στην πρόοδο όσο και το μαρασμό.
Η Χίος συγκαταλέγεται στους τόπους που “ερίζουν” − με πολλά ιστορικά “ατού” − για την καταγωγή του Ομήρου, του αιειγενή ποιητή και πρώτου ιστορικού..
Οι Χιώτες-Ίωνες πρόγονοί μας, με αταβιστικά χαρακτηριστικά φρόνηση- προκοπή, δημιούργησαν έναν αξιοζήλευτο πολιτισμό, που ανάγκασε το Θουκυδίδηνα τους χαρακτηρίσει «πλουσιωτάτους των Ελλήνων» και τη Χίο «μεγίστην και πλουσιωτάτην των εν Ιωνία ξυμμαχίδων πόλεων».
Ο Παπαρρηγόπουλος συγκαταλέγει τη Χίο μεταξύ των «πλουσιωτέρων και εμπορικωτέρων»πόλεων του Βυζαντίου.
Ο Ζολώτας διαβεβαιώνει πως «το χιώτικο αρχοντολόγιο, μπορεί να θεωρηθεί το πλουσιότερο του Βυζαντίου μετά από εκείνο της Κωνσταντινουπόλεως».
Η Χίος υπήρξε, επί Βυζαντίου, έδρα του Ναυτικού Θέματος του Αιγαίου (Θέμα = Διοικητική Περιφέρεια) κι ένα από τα σημαντικότερα οικονομικά κέντρα της αυτοκρατορίας. Υπήρξε σημαντικός σταθμός (πόλη-εμπορείο) εισαγωγικού, εξαγωγικού και διαμετακομιστικού εμπορίου, λιμάνι ανεφοδιασμού πλοίων και καταφύγιό τους. Στο παραπάνω Θέμα − απ’ τα σπουδαιότερα της επικράτειας − με έδρα τη Χίο,υπάγονταν: Χίος, Κυκλάδες, Λέσβος, Σάμος, Ικαρία, Λήμνος, Σκύρος, Ίμβρος, Τένεδος και όλες οι εκατέρωθεν του Ελλήσποντου περιοχές (μέρος της Θράκης, η Τρωάδα και τμήμα της Μικράς Ασίας μέχρι του Κυζίκου). Η Άννα Κομνηνή, αναφέρει τη Χίο και τη Ρόδο σαν τα κυριότερα ναυτιλιακά νησιά του Αιγαίου.
Ενδεικτικό της ακμής του νησιού αποτελεί και το χτίσιμο της Νέας Μονής,από τον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Μονομάχο (1042-1054) και την Αυτοκράτειρα Ζωή, που τόσο αυτοί όσο και οι επόμενοι Βασιλείς προίκισαν αφειδώλευτα με τα “τριττά προνόμια”. Το Μοναστήρι συνιστά σημαντικό βυζαντινό μνημείο, υπό την προστασία της Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Χάρη στο μοναδικό προνόμιο της «Χίας γης» να παράγει το προϊόν της μαστίχας, το νησί είχε πολλούς εραστές-κατακτητές, κύρια Ιταλούς (Ενετούς, Πιζάτες, Γενουάτες), που υστερόβουλα ζητούσαν μια θέση στην καρδιά του.
Στις μέρες των Γενουατών δυναστών Zaccaria (Ζαχαρία), (1304-1329), οι ετήσιες πρόσοδοι της Χίου − κατά Καντακουζηνό − ανέρχονταν σε 200.000 χρυσά νομίσματα (το 1/5 περίπου των εσόδων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας).
Επί των Γενοβέζων κατακτητών Giustiniani (Ιουστινιάνοι)(1346-1566), που αποτελούσαν στρατιωτικοοικονομική δύναμη, ιδρύθηκε η ξακουστή για την εποχή Εμπορική Εταιρεία Μαόνα (Mahona), που εκμεταλλευόταν μονοπωλιακά τη μαστίχα και προσκόμιζε μυθικά για την εποχή κέρδη (πάνω από 50.000 δουκάτα = 5.000.000 σημερινά δολάρια).
Πως επί Τουρκοκρατίας (1566-1912), ο πληθυσμός του νησιού ανερχόταν, πριν τη “Σφαγή”, σε 120, κατ’ άλλους 130 χιλιάδες και η κοινωνικοοικονομική ανάτασή σε τέτοιο αξιοζήλευτο επίπεδο, ώστε το νησί να χαρακτηρίζεται «Παράδεισος της Ανατολής»,καταβάλλοντας φόρο στην Πύλη 220.000 γρόσια, έναντι 300.000 της Κρήτης και 338.000 ολόκληρης της Πελοποννήσου.
Έτος έκδοσης: 2002
ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ
ΦΟΡΩΝ ΣΕ ΑΙΓΑΙΟ ΕΠΙ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ
Στην παρούσα εργασία αναφέρονται οι φόροι, τα τέλη και τα πάσης φύσεως βάρη που πλήρωναν οι πολίτες του Αιγαίου και της Χίου , η οποία υπήρξε, επί Βυζαντίου, έδρα του Ναυτικού Θέματος του Αιγαίου (Θέμα = Διοικητική Περιφέρεια) κι ένα από τα σημαντικότερα οικονομικά κέντρα της αυτοκρατορίας. Υπήρξε σημαντικός σταθμός (πόλη-εμπορείο) εισαγωγικού, εξαγωγικού και διαμετακομιστικού εμπορίου, λιμάνι ανεφοδιασμού πλοίων και καταφύγιό τους. Στο παραπάνω Θέμα − απ’ τα σπουδαιότερα της επικράτειας − με έδρα τη Χίο,υπάγονταν: Χίος, Κυκλάδες, Λέσβος, Σάμος, Ικαρία, Λήμνος, Σκύρος, Ίμβρος, Τένεδος και όλες οι εκατέρωθεν του Ελλήσποντου περιοχές (μέρος της Θράκης, η Τρωάδα και τμήμα της Μικράς Ασίας μέχρι του Κυζίκου). Το αμυντικό και πολεοδομικό σύστημα του νησιού προδίδει τούτο το ρόλο.
Έτος έκδοσης: 2002
ΑΙΓΑΙΟ – ΧΙΟΣ: ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ
ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΠΙ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ
Το βιβλίο αφορά: στη Γεωργία, Κτηνοτροφία, Αλιεία, Δασοπονία, Θήρα.
Στο Βυζάντιο γενικά ουδέποτε διαρθρώθηκαν φεουδαλικές σχέσεις Δυτικοευρωπαϊκού Φεουδαλισμού, που είχαν να κάνουν με απίστευτες κοινωνικές ανισότητες, κοινωνική στατικότητα και στασιμότητα, μόρφωση ανύπαρκτη και επίπεδο ζωής άθλιο για τις μειονεκτικές τάξεις. Και πάνω απ΄όλα, ανελευθερία και φρικτά βασανιστήρια για τους ανυπότακτους. Για παραπάνω διευκρίνιση και προς αποφυγή παρερμηνειών τονίζουμε ότι: υπήρχε, βεβαίως, στη Βυζαντινή επικράτεια εκμετάλλευση από τους δυνατούς, όχι όμως στη συστηματικότητα, τη διάταξη και την ένταση της φεουδαλικής Ευρώπης, της Δύσης. Στο νησιώτικο ελλαδικό χώρο, στη Χίο, δε βρίσκουμε το στοιχείο της απάνθρωπης εκμετάλλευσης «δυτικού τύπου» και για τον πρόσθετο λόγο ότι οι Βυζαντινοί άρχοντες των νησιών, σε σύγκριση με τους άρχοντες της Μικράς Ασίας, ήταν πολύ πιο ανίσχυροι και πιο ανασφαλείς μπροστά στους κινδύνους των επιδρομών και πειρατειών, λόγω του νησιώτικου χαρακτήρα.
Σχέσεις λοιπόν ιδιοκτησίας συνδέουν το φεουδάρχη με τα εδάφη του κι όχι σχέσεις εργασίας. Για τις δεύτερες είναι επιφορτισμένο το τρίτο μειονεκτικό κοινωνικό στρώμα της μεσαιωνικής κοινωνίας, οι χωρικοί ή αγρότες.Είναι ακτήμονες και ζουν μέσα σε δουλεία, αθλιότητα, πείνα, καταπίεση, στασιμότητα, αμορφωσιά, βασανιστήρια. Καλλιεργούν τα χωράφια του γαιοκτήμονα και του αποδίδουν το μεγάλο μέρος της παραγωγής, την πρόσοδο σε είδος, ενώ οι ίδιοι κρατούν για τον εαυτό τους τα ελάχιστα, τα ουσιαστικά απαραίτητα για την στοιχειώδη συντήρησή τους. Εκτός από την παραπάνω πρόσοδο, οι χωρικοί προσφέρουν και την πρόσοδο σε εργασία που αφορά στις υπηρεσίες στα κτήματα του οίκου, δηλαδή αυτό που ονομάζουμε αγγαρεία για τον αφέντη τους. Τέτοιους οίκους – τηρουμένων των αναλογιών – συναντούμε στον Κάμπο.
Τέτοιες δομές, όσον αφορά στη διάρθρωση της ιδιοκτησίας και μόνο, βρίσκουμε και στη Χίο του Μεσαίωνα.Για παράδειγμα ο Αργέντης είχε το βασικό οίκο στον Κάμπο, αλλά και μικρότερα χωράφια σε άλλες περιοχές της περιφέρειας. Έτσι βλέπουμε στο χωριό Καταράκτη κτήματα να λέγονται «τα΄Αργέντη», στη Βολισσό «τα΄Αγγέλου», στο λιθί «του Κορέση», στα Καρδάμυλα «του Μαύρου» κ.λ.π. .
Έτος έκδοσης: 2002
ΑΙΓΑΙΟ – ΧΙΟΣ: ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ
ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΠΙ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ
Το βιβλίο αφορά στα Ορυχεία, Μεταλλεία, Μεταποίηση, Κατασκευές.
Η αναφορά και η έμφαση στη Χίο, έγκειται στο ιστορικό γεγονός πως:Η Χίος υπήρξε, επί Βυζαντίου, έδρα του Ναυτικού Θέματος του Αιγαίου (Θέμα = Διοικητική Περιφέρεια) κι ένα από τα σημαντικότερα οικονομικά κέντρα της αυτοκρατορίας. Υπήρξε σημαντικός σταθμός (πόλη-εμπορείο) εισαγωγικού, εξαγωγικού και διαμετακομιστικού εμπορίου, λιμάνι ανεφοδιασμού πλοίων και καταφύγιό τους. Στο παραπάνω Θέμα − απ’ τα σπουδαιότερα της επικράτειας − με έδρα τη Χίο,υπάγονταν: Χίος, Κυκλάδες, Λέσβος, Σάμος, Ικαρία, Λήμνος, Σκύρος, Ίμβρος, Τένεδος και όλες οι εκατέρωθεν του Ελλήσποντου περιοχές (μέρος της Θράκης, η Τρωάδα και τμήμα της Μικράς Ασίας μέχρι του Κυζίκου). Το αμυντικό και πολεοδομικό σύστημα του νησιού προδίδει τούτο το ρόλο…
Η μεταποίηση είχε λάβει μεγαλύτερη ανάπτυξη. Τα βιοτεχνικά εργαστήρια ήταν εγκατεστημένα, κατά κανόνα, στην πρωτεύουσα, αλλά και στα χωριά, με παράδοση στη βιοτεχνία. Η υφαντουργία, μεταξουργία, η κεραμική και οι συναφείς μ΄αυτές δράσεις, είχαν λάβει μεγάλη ανάπτυξη. Υπήρξε, επίσης, παραγωγή σαπουνιών, κεριών, δερμάτων, καθώς και εκλεκτών και ξακουστών προϊόντων αλευροποιίας. Όλα τα παραπάνω προϊόντα παράγονταν, τόσο για την ντόπια κατανάλωση, όσο και για εξαγωγή.
…Η Άννα Κομνηνή, αναφέρει τη Χίο και τη Ρόδο σαν τα κυριότερα ναυτιλιακά νησιά του Αιγαίου.Στη Χίο υπήρχαν πολλά ναυπηγεία τόσο στην πρωτεύουσα όσο και τη Βολισσό, τη δεύτερη πόλη σε σημασία μετά την πρωτεύουσα του νησιού, καθώς και σ’ άλλα λιμάνια. Εδώ όχι μόνο κατασκευάζονταν πλοία, αλλά εξοπλίζονταν και επισκευάζονταν πλοία.
Έτος έκδοσης: 2002
ΑΙΓΑΙΟ – ΧΙΟΣ: ΤΡΙΤΟΓΕΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ
ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΠΙ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ
Το βιβλίο αφορά: Επιτόπιο, Διατοπικό Εμπόριο, Εμπορική Ναυτιλία…
Ιστορείται η ανάπτυξη των υπηρεσιών, κυρίως του εμπορίου, η οποία συνέβαλε στον πλήρη εκχρηματισμό της οικονομίας του νησιού και την επισώρευση μεγάλου πλούτου. Η εξέλιξη αυτή έκανε δυνατή την εμφάνιση πλούσιων γαιοκτημόνων, οι οποίοι πουλώντας σε υψηλές τιμές τα μονοπωλιακά χιακά προϊόντα, ιδίως τη μαστίχη, ένεκα της ζήτησής της, που αυξήθηκε από τον 11ο αιώνα, αύξησαν την παραγωγή και επισώρευαν πλούτο, τον οποίο επένδυαν σε εμπορικές επιχειρήσεις.
Έτος έκδοσης: 2001
ΧΡΗΜΑ: ΠΙΣΤΗ ΕΠΙ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ΚΑΙ ΦΡΑΓΚΟΚΡΑΤΙΑΣ
Στο Αιγαίο πρωταγωνιστούσε η κυκλοφορία των βυζαντινών υπερπύρων (υπέρπυρο: όνομα που δόθηκε στο βυζαντινό χρυσό νόμισμα).
Επίσης κυκλοφορούσανε και τα νομίσματα που κόπηκαν στα νομισματοκοπεία των εκάστοτε κατακτητών Zaccaria (Ζαχαρία) , Giustiniani (Ιουστινιάνι). Όπως:
- τα υπέρπυρα (των Παλαιολόγων)
- τα τορνέσια (βυζαντινά και φράγκικα)
- τα βασιλικά και τα grossi (βυζαντινά)
- τα φλωρίνια (φλωρεντινά του 1252)
- τα γενουϊνά (γενουατικά του 1252)
- τα δουκάτα ή τσεκίνια (ενετικά του 1284)
Έτος έκδοσης: 2002
ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΕΠΙ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ
Σε αυτό το βιβλίο αναφέρονται οι φόροι που καταβάλλονταν από τους Αιγαιοπελαγίτες και από τους Χιώτες . Γίνεται πάντα ειδική μνεία και έμφαση στη Χίο, γιατί υπήρξε έδρα του Ναυτικού Θέματος του Αιγαίου πελάγους, ενός από τα σπουδαιότερα Θέματα της Βυζαντινής επικράτειας.
Εδώ αναφέρεται η δομή της τότε Δημόσιας Διοίκησης σε ότι αφορά στην εξυπηρέτηση της είσπραξης των φόρων που πλήρωναν οι πολίτες του Αιγαίου .
Έτος έκδοσης: 2002
ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ
Η βιώσιμη ή αειφόροςή διηνεκήςή ολοκληρωμένηή ποιοτική ανάπτυξη (sustainable development, developpement durable, integrated development) είναι η ανάπτυξη που απλά αποβλέπει, στοχεύει, στη συνεργασία ανθρώπου και φύσης, είναι η συμβατή και φιλική με το περιβάλλον ανάπτυξη,η ανάπτυξη,που σύμφωνα με τη Διακήρυξη του Ρίο, Ιούνιος 1992, «πρέπει να ικανοποιεί εξίσου τις αναπτυξιακές και περιβαλλοντικές ανάγκες της παρούσας και των μελλουσών γενεών». Πρόκειται για μια επανάσταση που θα περάσει, κύρια, μέσα:
- από την αλλαγή νοοτροπίας,η οποία αν και δε λύνει από μόνη της τα υφιστάμενα περιβαλλοντικά προβλήματα, αποτελεί αναντίρρητα μια από τις κύριες προϋποθέσεις αποτελεσματικής αντιμετώπισής τους, ένα από τα καθοριστικά βήματα στην πορεία προς την αλλαγή.
- από την αναγκαιότητα μιας άλλης αντίληψηςπου έχουμε σχηματίσει για τον κόσμο, το περιβάλλον και τα προβλήματά του και η οποία θα οδηγήσει με τη σειρά της σε μια νέα ηθική αλλαγή, μια αλλαγή που θα θυσιάζει το εγώ στο εμείς, το ατομικό στο κοινωνικό.
- από την πληρέστερη ενημέρωση του κόσμουγύρω από αυτά τα προβλήματα, ώστε να κατανοηθεί η σοβαρότητά τους και να ανεβάσει το δείκτη αφύπνισης, ανησυχίας, συνειδητοποίησης και δραστηριοποίησης του πολίτη, γεγονός που με τη σειρά του θα αναγκάσει τους κυβερνώντες να ενεργήσουν ανάλογα. Κι εδώ τίθεται ο αποφασιστικός ρόλος της εκπαίδευσης, της παιδείας γενικά, για τον οποίο ρόλο είναι υπεύθυνο, κύρια, το κράτος, οι δάσκαλοι, γενικά, τα ΜΜΕ.
(ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ – ΣΧΟΛΙΑ – ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ
στην επανέκδοση του Βιβλίου του Βασίλη Φίλια:)
Έτος έκδοσης: 2022
«ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΥΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
(Η ΝΟΘΑ ΑΣΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ 1800 - 1864)»
του Βασίλη Φίλια
Πρόκειται για επανέκδοση και εμπλουτισμό (πρόσθεση Κεφαλαίων) σε ένα από τα σπουδαιότερα έργα του Πατριάρχη της Κοινωνιολογίας Βασίλη Φίλια. Το αντικείμενο αυτού του βιβλίου αναφέρεται στο πρόβλημα της συσχέτισης και αλληλεξάρτησης κοινωνίας και εξουσίας στην Ελλάδα, όπως διαμορφώθηκε σε μια μακρά διαδρομή, που ξεκινάει απ’ τα χρόνια της Τουρκοκρατίας και φτάνει στις μέρες μας. Κοντολογίς, κανένας δε θα μπορέσει να εγκύψει με εμβρίθεια στη μελέτη της εν λόγω ιστορικής περιόδου – παραμονές της Ελληνικής Επανάστασης μέχρι σχεδόν την ενθρόνιση του Γεωργίου του Α΄ – και κανένας δε θα μπορέσει να κατανοήσει το πρόβλημα της υφής των δυνάμεων, που οδήγησαν στην Επανάσταση του1821, καθώς και το πόσο αποφασιστικά προσδιορίστηκε και στιγματίστηκε η μετεπαναστατική μορφή της εξουσίας, από το χαρακτήρα των εν λόγω δυνάμεων… Και ακόμα, πιο απλά, κανείς δε θα μπορέσει να γνωρίσει τα κοινωνικο-ιστορικά «πώς» και «γιατί» τούτης της πολυδιάστατης Επανάστασης, καθώς και τα επακόλουθά της − που εγγίζουν και σταθμίζουν το σήμερα − χωρίς τη συμβολή του παρόντος πονήματος…
ΑΥΤΕΞΟΥΣΙΟΣ ΚΑΙ ΑΔΕΣΠΟΤΟΣ ΧΡΥΣΟΒΟΥΛΛΑΤΟΣ ΦΕΟΥΔΑΡΧΗΣ
ΝΕΑ ΜΟΝΗ ΧΙΟΥ
Ενδεικτικό της ακμής του νησιού, επί Βυζαντίου, αποτελεί και το χτίσιμο της Νέας Μονής,από τον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Μονομάχο (1042-1054) και την Αυτοκράτειρα Ζωή, που τόσο αυτοί όσο και οι επόμενοι Βασιλείς προίκισαν αφειδώλευτα με τα“τριττά προνόμια”, χάριν των οποίων η Μονή απολάμβανε το 1/3 των προσόδων του νησιού. Η Νέα Μονή με τα «τριττά προνόμια» που της χάρισαν οι Βυζαντινοί Αυτοκράτορες, αλλά και με τις δωρεές των πιστών και τις αγορές από μέρους της δεν θα ήταν υπερβολικό να πούμε ότι εξουσίαζε περσότερο από το 1/3 των γόνιμων εδαφών του νησιού. Το Μοναστήρι συνιστά σημαντικό βυζαντινό μνημείο, υπό την προστασία της Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
«ΦΩΤΗΣ ΑΓΓΟΥΛΕΣ»
Μέσα από τη ζωή του ποιητή, του αγωνιστή, του στοχαστή, Φώτη Αγγουλέ, τον οποίο ο Γεώργιος Θεοτοκάς θεωρούσε ισάξιο του Διονύσιου Σολωμού, ξετυλίγεται ο πόλεμος, τα Μεσανατολικά, τα Σύρματα και ο Γολγοθάς της προσφυγιάςκαι, μάλιστα, για πολλούς, όπως και τον ίδιο, για δεύτερη φορά.
Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος (1914-1918)…Στις συνθήκες αυτές γίνονται και οι πρώτοι διωγμοί των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, της Ιωνίας. Ο πατέρας του Φώτη Αγγουλέ πέρασε απέναντι στη Χίο, το 1914, για να σώσει την οικογένειά του από τη σφαγή…
Το 1941, σε ηλικία 30 χρόνων, ο Φώτης θα ακολουθήσει μια δεύτερη αποδημία – προσφυγιά, αντίθετης πλεύσης από εκείνης του γεννήτορά του (Χίο -Τουρκία), κάτω από τη μπότα του Φασισμού και του Ναζισμού, κάτω από τη μάστιγα της επισιτιστικής κρίσης, της λιμικής κρίσης, της ανθρωπιστικής κρίσης…
Κατά τη διάρκεια της κατοχής, ως γνωστόν, δεκάδες χιλιάδες αιγαιοπελαγίτες Έλληνες και όχι μόνο, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους διαφεύγοντας στην Τουρκία. Από εκεί, οι περσότεροι μεταφέρθηκαν σε διάφορες χώρες της Μέσης Ανατολής, της Αφρικής και της Κύπρου (1941-1946), όπου και εγκαταστάθηκαν σε προσφυγικούς καταυλισμούς, μέχρι και τον επαναπατρισμό τους το 1945-1946. Και άλλοι, για τους γνωστούς ιδεολογικοπολιτικούς λόγους και για τον φόβο των Ιουδαίων, κλείστηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και ποικιλώνυμου «σωφρονισμού», στρατόπεδα «υψίστης ασφαλείας», τα αποκαλούμενα και «Σύρματα».
O Αγγουλές, τούτος ο ανυπέρβλητος επαναστάτης, ουμανιστής, άνθρωπος, ποιητής είναι η θρυαλλίδα της έκρηξης δημιουργίας τούτου του εγχειρήματος, αλλά και μέρος της δημιουργίας, που περνά μέσα από την προσωπική ιστορία του, την ιστορία του (με «ι» μικρό) καθώς διασταυρώνεται με την άγνωστη, πολυσήμαντη, πολυκύμαντη και κρίσιμη για την Πατρίδα Ιστορία (με «Ι» ΚΕΦΑΛΑΙΟ) της εποχής 1941 – 1949.
Ομιλούμε για το ΦΩΤΗ ΑΓΓΟΥΛΕ, τούτο το γνήσιο, βιωματικό, λαϊκό ποιητή, γιατί υπήρξε – μέχρι τελευταίας ρανίδας της ζωής του – εμβληματική φυσιογνωμία, πατριώτης, ανθρωπιστής, ιδεολόγος, κήρυκας της αγάπης, ανιδιοτελής, αλτρουιστής, δίκαιος, ατίθασος, σκώπτης, αστείος, άκακος, «φτωχός», γενναίος, αγέρωχος, ασυμβίβαστος, αμετάπειστος, σε αρχές, αξίες, ιδεώδη, ιδανικά και «πιστεύω», ένας αληθινός, ανυπότακτος επαναστάτης, παιδί του Άρη, μα και του Λόγιου Ερμή…
Ομιλούμε για το ΦΩΤΗ ΑΓΓΟΥΛΕ, σαν κλασσικό ποιητή, με την έννοια της διαχρονικότητας κι αθανασίας του έργου του, των μηνυμάτων του. Τούτος ο «Λαϊκός Επαναστάτης-Ποιητής» ζει και παραμένει ακλόνητος στο θρονί του, όσο η «αφήγησή» του (ιδεολογία, Επανάσταση, όνειρο, πάθος, φωτιά, άνθρωπος, ζωή, αγάπη, έρωτας, θάνατος, μακρινή μητέρα, πόνος, νοσταλγία, εκμετάλλευση, αδικία, ανισότητα, φτώχεια, εξουσία, σύστημα, ήθος, τιμιότητα, μάνα, πατέρας, αδελφός, συνάνθρωπος κλπ.), δεν έχασε το νόημα, τη βαρύτητα, την ιερότητά της. Όσο, κοντολογίς, υπάρχουν άνθρωποι… … Και όσο αρκεί ένας εικοσάδραχμος (τόσα είχε στις τσέπες του, όταν τον βρήκαν νεκρό στο κατάστρωμα της 3ης θέσεις του πλοίου «Κολοκοτρώνης», στη γραμμή: Αθήνα-Χίος, κείνη την αποφράδα νύχτα μεταξύ 26 προς 27 Μαρτίου 1964) ναύλος για το αλλόκοσμο ταξίδι απ’ τον Αχέροντα ίσαμε το συνώνυμό του αστέρι, τ’ αστέρι: «ΦΩΤΗΣ ΑΓΓΟΥΛΕΣ»… Δεν απέχει έτη φωτός, όπως υποστηρίζει η επιστήμη, από τον πλανήτη Γης, αν κάνεις «έτσι δα»… θα το πιάσεις, αφού η ποίηση-τραγούδι είναι η συντομότερη απόσταση ανάμεσα σε δύο ανθρώπους…
ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΛΜΟΥΜ
«ΣΜΥΡΝΗ»
Η Ιστορία είναι επιστήμη, τη βάση της οποίας αποτελεί η έρευνα των πηγών (πρωτογενών και δευτερογενών) με σκοπό την αντικειμενική καταγραφή των γεγονότων, η οποία, καταγραφή, με τη σειρά της, θα γίνει το αναγκαίο και απαραίτητο εφαλτήριο για τη σωστή τους ερμηνεία. Ο ιστορικός εκτελεί – κι επιβάλλεται να εκτελεί – Ιστορική Αποστολή και όχι διατεταγμένη εθνική, υπερεθνική, ιδεολογική ή κομματική. Η Ιστορία δε γράφεται στα διπλωματικά γραφεία ούτε στα σαλόνια των ποικιλώνυμων ελίτ και των κομμάτων, γιατί τότε δε θα μιλούσαμε για Ιστορία, αλλά για διπλωματία, προπαγάνδα, μανιφέστο, μυθοπλασία, τραγέλαφο…
Αποτελεί λάθος ασύγγνωστο να διαφοροποιούμε την ιστορική από την εθνική συνείδηση,αφού αποτελούν όψεις του ίδιου νομίσματος, αφού η αυτογνωσία που προκύπτει από την πρώτη οδηγεί στη δεύτερη… Άλλωστε, δεν κατοικούμε μια χώρα… κατοικούμε μια Γλώσσα και μια Ιστορία…
Και εδώ, μιλώντας με όρους Ιστορίας, λέμε απερίφραστα πως: η ήττα της Μικρασιατική Εκστρατείας δε συνέβη στο «Μέτωπο», αλλά οργανώθηκε και συντελέστηκε στην Αθήνα, δια χειρός της Πολιτικής Τάξης. Λέμε απερίφραστα πως: στην ιστορία του ελληνισμού υπάρχουν δύο μεγάλες καταστροφές, η μία είναι η Άλωση της Πόλης και η άλλη η Μικρασιατική Καταστροφή. Λέμε, επίσης, απερίφραστα πως: στη «Σμύρνη του ΄22, υπήρξαν αλογάριαστα εγκλήματα εσχάτης προδοσίας και μάλιστα εγκλήματα, χωρίς τιμωρία».
ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ
ΟΙ ΓΕΝΟΒΕΖΟΙ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ
Όσον αφορά στα νησιά του Αιγαίου, γνωστού γενικά σαν Ρωμανία, οι Φράγκοι κατακτητές -δυνάστες, Βενετοί και Γενουάτες κύρια, προσπάθησαν να τα κατακτήσουν, να τα ελέγξουν και να τα εκμεταλλευτούν οικονομικά στο πλαίσιο οικογενειοκρατίας (δυναστεία= σειρά ηγεμόνων από το ίδιο γένος). Τέτοιες διαφορετικές δυναστείες υπήρξαν περισσότερες από τριάντα στη διάρκεια της φραγκικής κατοχής στο αρχιπέλαγος.
Το 1261, με τη «Συνθήκη του Νυμφαίου, οι Γενουάτες μπαίνουν, ουσιαστικά, στα πράγματα της Ανατολής και η νεοσύστατη, μετά την παλιγγενεσία, Βυζαντινή Αυτοκρατορία θα έχει σε λίγο να «λογαριαστεί» με δύο αδίσταχτους εμπόρους-«συμμάχους» (Γενουάτες κι Ενετούς) και αυτό μέχρι την ύστατη στιγμή της…
Θα αναφερθούμε στις πιο ξακουστές, δυνατές και πλούσιες. Θα εξιστορήσουμε το βίο και την πολιτεία των Γενοβέζων Δυναστών στο Αιγαίο, με κορυφαίους στη κλίμακα πλούτου, ισχύς και δύναμης τους:
Zaccaria (Ζαχαρία),κατακτητές της Χίου, (1304 -1329)
Giustiniani (Ιουστινιάνι),κατακτητές της Χίου, (1346-1566)
Guattilusio (Γκαττιλούζι),κατακτητές της Λέσβου, (1355-1462)
Γενοβέζικες βάσεις και αποικίες στη Μεσόγειο από τον 11ο-17ο αιώνα…
Ομιλούμε για τη Γένοβα πόλη-κράτος…
(πηγή: Pierangelo Campodonico, la Marineria Genovese)
Π Ο Ι Η Τ Ι Κ Ε Σ - Σ Υ Λ Λ Ο Γ Ε Σ
1995
«ΑΡΚΥΕΣ»
ΑΝΑΣΤΑΣΗ
Μέσα στο σπίτι μου αναστήθηκ’ ο Χριστός
μόλις εψές τη νύχτα,
Τον είδα και Του μίλησα
ακόμη και Τον άγγιξα…θαρρώ…
εγώ…εγώ… εγώ…ο φαρισαίος
…ο φαρισαίος μέχρι εψές
…εγώ, που Τον εσταύρωσα
…εγώ, που δεν Τον πίστεψα ποτέ...
Κρατάς απ’ το ’να χέρι τα γυαλιά σου
και τα ζητάς, για μια στιγμή,
τα βάζεις με τον εαυτό σου…
Σαράντα χρόνια Σε ζητώ
μες στις γραφές,
μέσα στις καμαρούλες του μυαλού,
μες στης ζωής μου τα παντού.
Σαράντα χρόνια ζω κοντά Σου
μες στο περβόλι τ’ ουρανού,
σαράντα χρόνια μού μιλάς τη γλώσσα…τη δικιά Σου…
1998
«ΦΡΥΚΤΩΡΙΑ»
ΤΟ ΖΕΪΜΠΕΚΙΚΟ ΤΟΥ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΥ
Ήταν το ζεϊμπέκικο που χόρεψες,
χθες βράδυ μες στο καπηλειό,
μια πρόσκληση στο Χάρο,
παλικάρι μου…
Μέσα στ΄ αλώνια της ζωής
τον προκαλούσες να παλέψει,
έμοιαζες με το Διγενή,
λεβέντη μου…
Τι όμορφα,
όταν περνάς στον άλλο κόσμο,
μέσα στο παραλήρημα του πάθους σου,
την πόρτα του Παράδεισου
μ΄ ένα ζεϊμπέκικο ν΄ ανοίγεις…
1999
«ΧΙΜΑΙΡΙΚΟ ΣΕΡΓΙΑΝΙ»
QUO VADIMUS?
Επτά εκατομμύρια παιδιά
πεθαίνουν κάθε χρόνο
από πείνα…
Επτά εκατομμύρια φορές,
παιδί,
ξανασταυρώνεται το χρόνο
ο Χριστός…
Κάλπικο στίγμα
κάλπικο κι αγοραίο το αστέρι
διευθυντήριο λημέρι η Βηθλεέμ
πραιτωριανών...
δύο χιλιάδες χρόνια
που γεννιέται και πεθαίνει
στα φτωχοκάλυβα του κόσμου
ο Θεός…
Δύο χιλιάδες χρόνια
που γεννιέται… που πεθαίνει…
2000
«ΑΙΜΑ ΠΙΝΕΛΙΑ»
ΣΤΟ ΣΟΛΩΜΟ ΣΟΛΩΜΟΥ…
– «Θα πεθάνεις για ένα τίποτα…»,
αλύχτησε ο φονιάς...
– «Ζεις για ένα τίποτα»…
του απάντησες.
«Το τίποτά μου αθάνατο… περιφρονεί το θάνατο»…
συνέχισες.
Ζωσμένος άρματα ανελέητα
– τσιγάρο αψηφισιάς στα χείλη
κι ένα Χριστό στο στήθος σου –
σκαρφάλωνες
απάνω στο σταλίκι της σημαίας του εχθρού…
Με βια σαρκάζει η ριπή
κόβει στα δυο τον ήλιο
και αλαφιάζει με μαβί τον ουρανό
του Κύκλωπα το πέλαγο…
Τριαντάφυλλο άλικο-εγκόλπιο
στης «Μακρινής Μητέρας» σου τα στήθη
ερυθριάς συγνώμη
μες στο έρεβος…
Βραδιάζει στη Δερύνεια …
στην ψυχή μου… βραδιάζει…
κι εντός μου ηχηρή αιδήμονα σιωπή
μου κουρταλεί…
«το τίποτά μου, αθάνατο…».
Βραδιάζει πάλι σήμερα…
στην ψυχή μου… βραδιάζει…
2002
«ΓΝΟΦΟΣ»
Τ Ο Σ Υ Σ Τ Η Μ Α
Σ ΄ απόσταση κραυγής ο θάνατος…
Σ΄ απόσταση αίματος το χρέος…
Σ΄ απόσταση θυσίας η αιωνιότητα…
Σ΄ απόσταση αυθαίρετης
και μαζικής παραγωγής
το χρυσοποίκιλτο στεφάνι
απ΄ το σύστημα…
Σ΄ απόσταση θυμού ο Θεός,
ο αλάστορας Θεός μου…
Μόλις σε μιαν απόσταση λυκαύγειας
η αγάπη… η αγάπη μου…
1ο Πανευρωπαϊκό Βραβείο Ποίησης
2007
«ΙΜΕΡΟΣ»
Ι Μ Ε Ρ Ο Ε Ν Τ Α
Το σώμα σου
πέλαγο είναι.
Ουρανός.
Ένα τσιγάρο δρόμος είναι
ή και θάνατος.
Του πολυβόλου μια ριπή
ή μια αιωνιότητα.
Ένας αντάρτης ποταμός
ανήμερος
σε υπόγεια διαδρομή.
Ένα ηφαίστειο
στα έγκατα της γης.
Η έκρηξή του
κόκκινο,
αίμα,
φωτιά,
κρασί,
βροχή,
νάμα.
Κατάστικτο το σώμα μου
από τη φλόγα σου
ικετεύει...
Ολάκερο με πήρες…
με ταξίδεψες…
με ξόδεψες ολάκερο…
μες σε λημέρια
που σταλίζουνε αρχέγονα
ο ήλιος, η σελάνα και ο θάνατος…
2014
«ΔΗΙΑΝΕΙΡΑ»
Υ Π Α Ρ Χ Ε Ι Ε Λ Π Ι Δ Α
Όσες φορές κι αν γεννηθεί ένα παιδί
στη γειτονιά
τόσες φορές κι ένας Χριστός ξαναγεννιέται,
αγάλλεται στους ουρανούς
μια Καλομάνα Παναγιά…
Σώπαινε.
Κοίταξε ψηλά.
Άνοιξαν τα ουράνια.
Ψάλλουν τα χερουβείμ το «ωσαννά»,
Άγγελοι μεθυσμένοι τραγουδάνε
στα στενά
ντυμένοι μάγια…
Όσες φορές κι αν γεννηθεί ένα παιδί…
2021
«ΔΙΟΤΙΜΑ»
Ε Σ Ε Τ Α Ι Η Μ Α Ρ
Ο έρωτας ένα ταξίδι είναι.
Ο θάνατος ένα ταξίδι είναι.
Ο έρωτας θάνατος είναι
και ο θάνατος έρωτας.
Η πεταλούδα πετά στο φως,
η πεταλούδα καίγεται,
η πεταλούδα γίνεται φως.
Η ζωή όργανο θανάτου είναι,
ενός θανάτου εν δυνάμει.
Ο κόσμος ένας ωκεανός είναι
κι ένα λιμάνι αιώνιο ο θάνατος
που όλοι προσεγγίζουμε ανεξαίρετα, αδιάλειπτα…
Ένα αιώνιο λιμάνι-επικράτεια ο θάνατος,
με τους δικούς του Νόμους και θεσμούς ,
σημαία, Πολιτεία, νόμισμα και γλώσσα ελληνική…
Θα ‘ρθει μια μέρα, όμορφο κορίτσι,
που θα δουλεύουμε, μαζί,
για την αποστολή των «ανεπίδοτων γραμμάτων»,
για τη δίκαιη μοιρασιά των άστρων,
για ένα κομμάτι ουρανό,
για ένα άλικο τριαντάφυλλο
και μιαν Ανάσταση-δικαίωμα…
Θα ‘ρθει μια μέρα... όμορφο κορίτσι…
2024
«ΜΥΡΤΩ»
ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟ ΒΛΕΜΜΑ ΤΗΣ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ
(Η ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΜΥΡΤΩΣ)
Άφησέ με να ΄ρθω μαζί σου…
ν΄ αντικρύσω τις συσπάσεις
από την ίριδα των ματιών σου,
άφησέ με…
Άφησέ με να ΄ρθω μαζί σου…
να ψηλαφώ θλίψεις πανσέληνες
και πονανθούς στα μάτια σου…
Άφησέ με να ΄ρθω μαζί σου…
μέσα στο μαύρο κρύσταλλο πηγάδι
των ματιών σου,
να χαθώ…
Άφησέ με να ΄ρθω μαζί σου…
αφού… ο κόσμος μπορεί να χωρέσει
μέσα στο σκούρο της θλίψης
απ΄ το βλέμμα σου
και στις ρωγμές του πόνου σου
ν’ ανθίσουν πασχαλιές…
Άφησέ με να ‘ρθω μαζί σου…
Άφησέ με να γίνω μάνα,
αδελφή,
γυναίκα σου,
της φυλακής σου… Παναγιά…
Κι εσύ, ένας Θεός - Θεός μου,
που κανακεύει φόβους…
τους φόβους μου…
Άφησέ με να ‘ρθω μαζί σου…
Πάρε με… μαζί σου…
Πες μου ξανά
πως «η βροχή είναι το δάκρυ του Θεού»…
…θα σε πιστέψω…
Άφησέ με να ‘ρθω μαζί σου…
Πάρε με μαζί σου…